Một phân tích súc tích về sự lệch lạc từ khán giả đến diễn viên thiếu nền tảng
1. Từ một "kỹ thuật kinh điển" bị biến thành "từ khóa thịnh hành"
Method Acting vốn là một kỹ thuật diễn xuất
đỉnh cao, từng được nhiều huyền thoại như Daniel Day-Lewis hay Al Pacino vận
dụng để tạo nên những vai diễn kinh điển. Phương pháp này khai thác
chiều sâu cảm xúc cá nhân một cách chuyên nghiệp và có kiểm soát, đòi
hỏi nền tảng tâm lý vững chắc, kỷ luật nghề nghiệp nghiêm ngặt và sự dẫn dắt
bài bản để đạt tới sự hóa thân vào nhân vật một cách
chân thực nhất.
Từ một kỹ thuật diễn xuất sâu sắc và hệ thống
hóa bài bản của trường phái Stanislavsky và được Lee Strasberg phát triển hoàn
thiện, nay Method Acting lại bị biến dạng khi lan truyền rộng rãi qua truyền
thông đại chúng và mạng xã hội.
Càng ngày, cụm từ này càng trở thành một
“buzzword” thời thượng được khán giả nhắc đến như thước đo cho sự nhập vai
“nghệ sĩ thực thụ”, nhưng đặc biệt nghiêm trọng là khi một bộ phận diễn viên
chưa qua đào tạo bài bản lại ngộ nhận phương pháp này
như một con đường tắt để chứng minh "thực
lực".
Những câu chuyện như Heath Ledger biệt lập sáu
tuần để tìm tiếng cười Joker, Daniel Day-Lewis sống như Lincoln ngoài phim
trường, hay De Niro tăng 60 ký cho Raging Bull, được truyền thông kể lại như
huyền thoại, nhưng lại thường bị trích ra khỏi ngữ cảnh kỹ thuật.
Điều bị bỏ quên là: tất cả những diễn viên ấy đều có nền tảng vững
chắc, hiểu rõ giới hạn và biết cách thoát vai.
Khác với họ, người diễn thiếu chuẩn mực dễ
dùng cái gọi là “method” như chiếc mặt nạ để biện minh cho sự rối loạn cảm xúc,
thiếu kiểm soát cá nhân, thậm chí hành vi lệch chuẩn trong môi trường thực
hành, dẫn đến hệ quả bị “tẩu hỏa nhập ma” và đổ lỗi cho phương pháp Method
Acting.
2. Diễn xuất thiếu bài
bản: cửa ngõ của sự tẩu hỏa nhập ma
Trái với niềm tin phổ biến rằng Method Acting
đòi hỏi sự cực đoan - sống như nhân vật, hành xác để cảm vai, đau là chân thật
- bản chất thật sự của kỹ thuật này là một chuỗi bài tập cảm xúc, tập trung vào
trí nhớ cảm xúc (affective memory) và cảm giác cá nhân (sense memory)
để khơi dậy những tầng cảm xúc tương đương với hoàn cảnh nhân vật. Nó không dạy
bạn phải trải qua cùng một bi kịch để thể hiện được nỗi đau. Nó cũng không
khuyến khích mang vai diễn về nhà, sống mãi trong trạng thái nhân vật, hoặc đắm
chìm trong bóng tối tâm lý.
Khi người học diễn không hiểu rõ kỹ thuật mà
lại sao chép bề nổi từ các diễn viên nổi tiếng, họ rất dễ rơi vào tình trạng
nhập vai không kiểm soát, đồng hóa mình với nhân vật, và không có khả năng
thoát vai - đây là một hiện tượng tâm lý nguy hiểm đã từng được mô tả như
“method-induced psychosis”. Điều này không chỉ gây tổn hại cho chính người
diễn, mà còn ảnh hưởng đến môi trường làm việc tập thể: đạo diễn mất kiểm soát,
bạn diễn mệt mỏi, toàn bộ nhịp độ sáng tạo bị phá vỡ.
3. Khán giả cũng góp
phần tạo nên ảo tượng
Không chỉ người diễn, chính khán giả - với góc
nhìn cảm tính và hiểu biết hạn chế về nghề - cũng đang góp phần nuôi dưỡng
những hiểu lầm tai hại xoay quanh phương pháp này. Họ tôn vinh sự hy sinh thể
xác, tung hô những giai thoại hậu trường ly kỳ như chuẩn mực nghệ thuật, đánh
đồng nỗi đau cá nhân với chiều sâu diễn xuất. Diễn viên càng cực đoan, họ càng
gán cho là tài năng. Việc nhập vai bị quy đổi thành mức độ chịu đựng, tạo nên
một thước đo lệch lạc và nguy hiểm về giá trị thực sự của diễn xuất.
Ở chiều ngược
lại, cũng không thiếu những
khán giả, vì thiếu hiểu biết cặn kẽ, lại vội vàng kết tội Method Acting là tai
họa, là thứ khiến diễn viên “tẩu hỏa nhập ma”, mà quên rằng kỹ thuật nào cũng
đòi hỏi nền tảng, kỷ luật và sự dẫn dắt đúng đắn. Phương pháp không có lỗi; lỗi
nằm ở việc áp dụng sai và lý giải sai từ cả phía diễn viên lẫn người thưởng
thức.
4. Diễn xuất chuyên
nghiệp bắt đầu từ việc hiểu bản thân
Mọi trường phái đào tạo chính quy đều nhấn
mạnh rằng: diễn xuất chân thực bắt đầu từ việc hiểu rõ bản ngã và “character”
của chính mình. Trước khi nhập vai, người diễn cần phân biệt rạch ròi giữa
“tôi” và “nhân vật”. Chỉ khi có gốc rễ cá nhân vững vàng, diễn viên mới có thể
hóa thân sâu sắc mà vẫn bảo toàn được mình. Vào vai giỏi là một tài nghệ, nhưng
thoát vai là một kỹ năng cần thiết không kém như đạo đức nghề nghiệp.
Lee Strasberg từng khẳng định đại ý rằng
Method Acting là điều mà mọi diễn viên giỏi vẫn luôn làm, dù họ có gọi nó là
gì. Nhưng đi kèm với kỹ thuật ấy là kỷ luật cảm xúc, ý thức nghề nghiệp và sự
rèn luyện lâu dài. Không có shortcut cho nghệ thuật.
5. Nghệ thuật chỉ phát
sáng khi rực cháy nhưng không phải là sự thiêu rụi
Method Acting không nguy hiểm. Cái nguy hiểm
là sự nửa vời trong hiểu biết. Khi kỹ thuật bị lạm dụng bởi những người không
hiểu nó, và bị tung hô hoặc chê bai bởi những khán giả ngộ nhận, nghệ thuật
không còn là công cụ biểu đạt, mà trở thành chiếc lồng khóa lấy người diễn bên
trong nhân vật họ không thể thoát ra cũng như là định kiến tâm lý của một bộ
phận khán giả.
Để tránh tẩu hỏa nhập ma, diễn viên cần nền
tảng. Khán giả cần sự tỉnh táo. Và nghề diễn cần được trả lại đúng với bản chất
của nó: một bộ môn nghiêm túc, có chiều sâu, có hệ thống, có những tháng năm
mài giũa như nghệ nhân mài ngọc - nơi không có đường tắt, nơi người nghệ sĩ
không cần bị tổn thương thật để chạm vào nỗi đau chân thật.
------
Nguồn: The Lee Strasberg Theatre & Film
Institute
No comments:
Post a Comment